Karunungang-bayan

From Wikfilipino
Jump to navigation Jump to search

Itinuturing na karunungang-bayan ang mga alamat, bugtong, salawikain, at iba pang anyo ng katutubong panitikan na mapagkukunan ng iba’t ibang kaalaman tungkol sa sinaunang pagpapahalaga. Ang mga karunungang-bayang ito ay patuloy na bahagi ng ating kasalukuyang kultura at ginagamit bilang gabay sa pang-araw-araw na pamumuhay ng tao.

Katutubong Panitikan

Kapaligiran at karanasan ang naging batayan ng mga Pilipino noon sa pagbuo ng kanilang katutubong panitikan. Karamihan din sa mga karunungang-bayan ay nasa anyo ng tula. Katunayan, ang mga sinaunang tulang Tagalog, tulad ng tanaga, dalit, at diyona, ay kabilang sa mga naunang nailimbag na panitikan sa Pilipinas. Maging ang mga bugtong, salawikain, at awiting-bayan ay orihinal na nasa anyo nang taludturan. Ang mga tulang ito ay binubuo ng malilikhain at makapangyarihang salita na hanggang ngayon ay buhay na buhay ang tinataglay na karunungan.

Buhay na Tradisyon

Bilang pasalitang tradisyon, ang mga tulang ito ay maririnig tuwing may binyag, kasal, at iba pang pagtitipon ng mga sinaunang Pilipino. Nagsilbi rin itong paraan ng paglilibang ng ating mga ninuno. Ginagamit din ito bilang paraan ng pagturo ng mga kaugalian sa mga batang kasapi ng pamilya o pangkat.

Aral at Talinghaga

Tukasin ang talinghaga sa sumusunod na karunungang-bayan.

Ang tubig ma’y malalim,

Malilirip kung libdin;

Itong budhing magalíng

Maliwag paghanapin. (tanaga)


Ang sugat ay kung tinanggap

Di daramdamin ang antak,

Ang aayaw, at di payag,

Galos lamang magnanaknak. (dalit)


Magkapatid mang buo,

Kundi kapuwa suyo,

Parang pinsang malayo. (diyona)


Ang lambat na nasa bangka

Di nanghuhuli ng isda. (salawikan)


Bumbong kung liwanag;

Kung gabi ay dagat. (bugtong/sagot: banig)

Masasalamin sa mga itinampok na karunungang-bayan ang iba’t ibang imahe, simbolo, at ideya sa paglalarawan ng mga karanasan, damdamin, at gawi ng mga tao bilang kasapi ng isang lipunan.

Sanggunian

  • Virgilio S. Almario. “Ang Dakilang Wika ni Balagtas.” Hiyas ng Tulang Tagalog. (elektronikong sipi). kwf.gov.ph/wp-content/uploads/.../Hiyas-ng-Tulang-Tagalog.pdf