Ilustrado

From Wikfilipino
Jump to navigation Jump to search

Ang ilustrado ay isang salitang Pilipino at Kastila na may kahulugang “isang taong nakabatid ng kalinawan at kaliwanagan.” Nakaaangat sa lipunan ang mga ilustrado ng Pilipinas noong kapanahunan ng mga Kastila. Sila ang mga panggitnang-klase mamamayan na nakapag-aral at nabantad sa mga ideya ng liberalismo at nasyonalismo mula sa Europa. Naghangad ng "mas makataong kasunduang pampolitika at pang-ekonomiya" ang mga Pilipinong ilustrado sa ilalim ng mga Kastila. Sa kaniyang In Our Image: America's Empire in the Philippines (Sa Wangis Natin: Ang Imperyo ng Amerika sa Pilipinas), tinawag ni Stanley Karnow ang mga ilustrado bilang mga "mayayamang grupo ng mga marurunong" (rich intelligentsia) sapagkat ang mga ito ay mga anak ng mga maykayang nagmamay-ari ng lupa. Ikinalat nila ang ideya ng nasyonalismo sa Pilipinas.

Adhikain ng mga Ilustrado

Sina Graciano López Jaena, Marcelo H. del Pilar, Mariano Ponce, Antonio Luna at José Rizal, ang bayaning pang-nasyonal ng Pilipinas, ang mga pinaka-kilala sa mga ilustrado. Sa pamamagitan ng mga nobelang Noli Me Tangere at El Filibusterismo, naipakita ni Rizal sa mundo ang karahasang dinaranas ng mga Pilipino sa ilalim ng mga Kastila.

Sa simula, hindi ibig ni Rizal at ng kaniyang mga kasamang ilustrado na magkamit ng kalayaan ang Pilipinas mula sa Espanya, sa halip ay gusto nilang magkaroon ng legal na pagkakapantay-pantay ang mga Pilipino at ang mga Kastila ng kolonya. Kasama sa mga hinihiling na pagbabagong pampolitika, pang-pananampalataya at pang-ekonomiya ng mga ilustrado na "ang Pilipinas ay magkaroon ng representasyon sa parliyamento at maging probinsiya ng Espanya, at ang sekularisasyon ng mga parokya".

Subalit noong 1872, lumakas ang adhikaing nasyonalismo nang ginarote ng mga makapangyarihang Kastila ang tatlong paring Pilipino dahil sa “bintang na pamumuno ng rebelyong militar sa Cavite, malapit sa Maynila.” Ang pangyayari at iba pang mga mapang-aliping gawain at ikinagalit ng mga ilustrado. Dahil sa kaniyang mga isinulat at mga gawain, si Rizal ay binaril ng mga Espanyol noong 30 Disyembre 1896. Ang pagbaril kay Rizal ng nagbunsod sa mga Pilipino na mag-alsa laban sa Espanya.

Mga Talasanggunian

Mga talababa

  1. Glossary: Philippines, Area Handbook Series, Country Studies, Federal Research Division, Library of Congress, LOC.gov (undated), retrieved on: 30 Hulyo 2007
  2. Grimsley, Mark. Ang Digmaan sa Pilipinas: 1899–1902, Ohio-State.edu, 1993, 1996, isinangguni noong: 1 Agosto 2007
  3. Karnow, Stanley. In Our Image: America’s Empire in the Philippines (Sa Wangis Natin: Ang Imperyo ng Amerika sa Pilipinas), Ballantine Books, Random House, Inc., Marso 3 1990, may 536 na mga dahon, dahon 15. - ISBN 0-345-32816-7
  4. Ang Pag-bangon ng mga Nasa Gitnang-Antas ng Lipunan sa Pilipinas (Ang mga Ilustrado), Mega Essays LLC, MegaEssays.com, 2007, isinangguni noong: 1 Agosto 2007
  5. Pilipinas: Ang Kolonya ng Espanya, Artikulong Pang-estudyante mula sa isang Ensiklopedya, Encyclopaedia Britannica Online, Encyclopaedia Britannica, Inc., Britannica.com, isinangguni noong: 1 Agosto 2007
  6. Ang Kasaysayan ng Pilipinas, Embahada ng Republika ng Pilipinas, Department of Foreign Affairs, PhilippineEmbassy-USA.org (walang petsa), isinangguni noong: 1 Agosto 2007
  7. Salvador, Fr. Emerson, Liberalismo sa Pilipinas, Ang Rebolusyon ng 1898: Ang Mga Tunay na Kaganapan, Liham-Balita Mula sa Distrito ng Asya, Lipunan ni Santo Pio X, Distrito ng Asya, Enero - Marso 2002, isinangguni noong: 1 Agosto 2007

Bibliyograpiya

  • Republika ng Pilipinas, Korporasyong Microsoft, Encarta.MSN.com, 2007, isinangguni noong: 1 Agosto 2007
  • Mga Lumisan, Inang-Bayan at Pagbabagong Panlipunan, Diyaryo ng Paglisan mula sa Asya at Pasipiko (Bibliyograpiya), Volume 8, Labas 1–2, SMC.org.ph, (walang petsa), isinangguni noong: 1 Agosto 2007
  • Owen, Norman G., Kolonyalismong Pang-Kompadre: Pag-aaral sa Pilipinas sa Ilalim ng mga Amerikano, Isang Pagtalakay ni Theodore Friend, Diyaryo ng Pag-aaral ng Asya, Vol. 32, Blg. 1 (Nob. 1972), pp. 224–226, JSTOR.org, 2007, isinangguni noong: 1 Agosto 2007
  • Majul, Cesar A. Ang mga Ideyang Pampolitika at Pang-Konstitusyon ng Rebolusyong Pilipino, Isang Pagtalakay ni R. S. Milne, Kaganapang Pam-Pasipiko, Vol. 42, Blg. 1 (Tagsibol, 1969), dahon 98–99, JSTOR.org, 2007, isinangguni noong: 1 Agosto 2007
  • Ang Proklamasyon ng Kasarinlan ng Pilipinas at ang Pagsilang ng Republika ng Pilipinas, Ang Sityo ng Kasaysayan ng Pilipinas, OpManong.SSC.Hawaii.edu (walang petsa), isinangguni noong: 1 Agosto 2007
  • Rossabi, Amy. Ang Ugat ng mga Hakbang Panglipunan sa Pilipinas mula sa Panahon ng Kolonyalismo, Volume 11, Bilang 1, Taglagas 1997, Ang Diyaryo ng Batas sa Asya, Columbia.edu, isinangguni noong: 1 Agosto 2007
  • Nasyonalismong Pilipino, AngelFire.com (walang petsa), isinangguni noong: 1 Agosto 2007
  • Veneracion, Jaime B., Ph. D. (Propesor ng Kasaysayan, Pamantasan ng Pilipinas at Bumibisitang Propesor, BSU), Ang Madrid ni Rizal: Ang Pinag-ugatan ng Ideya ng Kalayaan ng mga Ilustrado, Diyaryo Bulakenya, Bahay Saliksikan ng Bulakan (Center for Bulacan Studies), Geocities.com, 4 Abril 2003, isinangguni noong: 1 Agosto 2007
  • Kasaysayan ng Pilipinas, Pundasyon para sa mga Kabataang Pilipino, PhilippineChildrensFoundation.org, 2005, isinangguni noong: 1 Agosto 2007

Pagkilala

Wikipedia.png Hinango sa Wikipedia ang nilalaman ng pahinang ito na nagmula sa Ilustrado. Ang talaan ng mga may-akda ay makikita sa pahina-kasaysayan. Kahalintulad ng Wikipedia, binibigyang-pahintulot ng WikiFilipino ang muling paggamit at pakikinabang sa mga nilalaman nito sa ilalim ng GNU Free Documentation License. Basahin ang kumpletong pagtatanggi/pagtatatwa.