Ilocos Norte

From Wikfilipino
Jump to navigation Jump to search

Ang Ilocos Norte ay matatagpuan sa hilagang-kanluran ng Luzon at bahagi ng Rehiyon I (Ilocos). Ang hanggahan nito sa silangan ay ang Cagayan at Apayao, sa timog-silangan ay Abra, sa timog ay Ilocos Sur, at ang sa kanluran ay ang West Philippine Sea. Ang Lungsod Laoag ang kabisera ng lalawigan. Ang kabuoang lupain ng Ilocos Norte ay may sukat na 3,622.91 kilometro kuwadrado.[1]

Kasaysayan

Bago pa man dumating ang mga mananakop na Espanyol sa Pilipinas, mayroon nang rehiyon na binubuo ng kasalukuyang Ilocos Norte, Ilocos Sur, Abra, at La Union. Kilala ang rehiyong ito sa pagmimina ng ginto. Ang mga mangangalakal mula sa Japan at Tsina ay karaniwan nang bumibisita sa rehiyong ito upang ipagpalit sa ginto ang kanilang mga kalakal na abaloryo, seramika, at sutla. Pinaniniwalaan ang mga orihinal na naninirahan sa rehiyon ay nagmula sa lahing Malay at tinawag ang kanilang lugar na “Samtoy,” mula sa salitang “sao mi toy,” nangangahulugang “ang ating wika.”

Noong 1571, nasakop ng mga Espanyol ang Maynila at kalaunan ay naghanap pa ng mga lugar na kanilang sasakupin. Pinangunahan ni Juan de Salcedo, apo ni Miguel López de Legazpi, ang ekspedisyon. Ang ekspedisyong ito ay binubuo ng walong armadong bangka at 45 kalalakihan na naglayag pa-hilaga.

Noong 13 Hunyo 1572, narating ng grupo ang Vigan, at dumiretso sa Laoag, Currimao, at Badoc. Habang naglalayag, nagulat sila dahil maraming “looc” (o bingbing, nangangahulugang “maliit at nakakubling daungan) na matiwasay na tinitirahan ng maraming tao. Pinangalanan nila itong “Ylocos” at “Ylocanos” ang mga mamamayan nito.

Kasabay ng pagpapalaganap ng Kristiyanismo, lumawak din ang saklaw ng rehiyon. Nagpatayo ng mga simbahan at mga kampanaryo sa malawak na lupain ng rehiyon bilang bahagi ng misyong “bajo las campanas.” Sa liwasang-bayan, hindi bihira ang makakita ng mga garison sa ibaba ng mga kampanaryo.

Gayunman, hindi lahat ng mga Ilokano ay pabor sa mga Espanyol. Dahil sa mga pang-aabuso ng maraming paring Agustino, maraming Ilokano ang nag-alsá laban sa mga mananakop. Ilan sa mga makasaysayang pag-aalsa rito ay ang Pag-aalsa sa Dingras (1589) at Pag-aalsa ni Pedro Almasan (1660). Noong 1762, pinangunahan ni Diego Silang ang mga labanan sa layuning mapalaya ang mga Ilokano sa kamay ng mga Espanyol. Nang siya ay mapaslang, ipinagpatuloy ng asawang si Gabriela Silang ang kaniyang mga sinimulan. Sa kasamaang-palad, nadakip si Gabriela at binitay. Noong 1807, nag-aklas ang mga mamamayan ng Piddig dahil sa pagmomonopolyo ng mga Espanyol ng basi (alak mula sa katas ng tubo), mas kilala bilang Pag-aalsa ng Basi. Noong 1898, pinatalsik ng Simbahang Katoliko si Gregorio Aglipay dahil sa pagtutol nito na huwag tulungan ang mga rebolusyonaryong pinangungunahan ni Heneral Emilio Aguinaldo. Itinatag ni Aglipay ang Iglesia Filipina Independiente o mas kilala sa tawag na Simbahang Aglipay.

Ang pagtaas ng bilang ng populasyon mula 1715 hanggang 1818 ay nagdulot ng suliranin sa mga namumunong Espanyol na pangasiwaan ang rehiyon. Dahil dito, inirekomenda na hatiin ang rehiyon sa dalawang lalawigan. Noong 2 Pebrero 1818, ipinag-utos ng Hari ng Espanya ang paghahati. Inihiwalay ang Ilocos Norte sa Ilocos Sur. Ang Lungsod Laoag, na may pinakamalaking populasyon sa mga panahong iyon, ay ginawang kabisera ng Ilocos Norte. [2]

Mga Mamamayan

Ang mga unang nanirahan sa Ilocos Norte ay ang mga katutubong Apayao, Igorot, Itneg, at Tinggian. Dahil ang mga mananakop ay may mas malakas na sandata, napilitan ang mga katutubo na umakyat ng kabundukan. Ang pakikipagkalakan at pag-aasawa mula sa mga karatig na lalawigan ay nagresulta upang tumaas din ang bilang mga Tagalog, Bisaya, Bikolano, Pampangueño, Tsino, at Bombay.

Ayon sa 2015 Census of Population, tinatayang 593,000 ang populasyon ng lalawigan. Ito ang may pinakamaliit na populasyon sa Rehiyon I.

Mga Lungsod at Munisipalidad

Ang Ilocos Norte ay nahahati sa dalawang distrito at binubuo ng 21 munisipalidad at dalawang lungsod. Sa kabuoan, ito ay may 557 barangay. [3]

Narito ang mga lungsod at munisipalidad ng lalawigan:

  1. Adams
  2. Bacarra
  3. Badoc
  4. Bangui
  5. Lungsod Batac
  6. Burgos
  7. Carasi
  8. Currimao
  9. Dingras
  10. Dumalneg
  11. Banna (Espiritu)
  12. Lungsod Laoag (Kabisera)
  13. Marcos
  14. Nueva Era
  15. Pagudpud
  16. Paoay
  17. Pasuquin
  18. Piddig
  19. Pinili
  20. San Nicolas
  21. Sarrat
  22. Solsona
  23. Vintar

Topograpiya

Ang Ilocos Norte ay nasa malawak na kapatagan na napagigitnaan ng paanan ng Gitnang Bulubundikin ng Kordilyera sa silangan at ng West Philippine Sea sa kanluran. Ang hanggahan ng bulubundukin sa timog nito ay umaabot sa Abra. Ang matatarik na anggulo ng kabundukan ay hanggang sa timog-kanluran ng Ilocos Sur. [1]

Ang mga bundok na matatagpuan sa Ilocos Norte ay ang sumusunod::

  • Bundok Sicapoo
  • Bundok Burnay
  • Bundok Nagbudabudan
  • Bundok Aganmala
  • Bundok Mukmokoroya
  • Bunodk Agamomata
  • Bundok Casama
  • Bundok Linao
  • Bundok Pico de Loro
  • Bundok Pao
  • Bundok Quebrada
  • Bundok Naltoot
  • Bundok Simminublan

Ang baybayin ng lalawigan, na ekstensiyon ng mga dalampasigan ng Pangasinan, La Union, at Ilocos Sur, ay may maliliit at nakakubling daungan (cove o bingbing) at mga ilog. [1]

Narito ang mga pangunahing ilog sa lalawigan

  • Ilog Laoag
  • Ilog Badoc at Madupayas
  • Ilog Tamdagan
  • Ilog Bolo
  • Ilog Quiaoit
  • Ilog Bacarra–Vintar

Mga Natatanging Personalidad

Narito ang ilan lamang sa mga personalidad mula sa Ilocos Norte na nakapag-ambag sa kasaysayan ng Pilipinas:[3]

  • Juan Luna, pintor at makabayan, ay ipinanganak sa Badoc, Ilocos Norte. Bagama’t ipinanganak sa Maynila ang kaniyang kapatid na si Heneral Antonio Luna, ang kanilang pamilya ay nagmula sa Ilocos.
  • Artemio Ricarte, magiting na heneral ng Himagsikang Pilipino at Digmaang Pilipino-Amerikano, ay ipinanganak sa Batac, Ilocos Norte.
  • Gregorio Aglipay, makabayang lider ng mga paring Pilipino, ay ipinanganak sa Batac, Ilocos Norte.
  • Josefa Llanes Escoda, kilala sa kaniyang mga gawain sa Red Cross, ay ipinanganak sa Dingras, Ilocos Norte.
  • Ferdinand E. Marcos, ikaanim na pangulo ng Republika ng Pilipinas, ay ipinanganak sa Sarrat, Ilocos Norte.

Mga Sanggunian

  1. 1.0 1.1 1.2 “Part 2: Geo-physical Environment.” Ecological Profile: PROVINCE OF ILOCOS NORTE. https://docs.google.com/file/d/0B6On9X2ucJWdTVBrSFd3bnh4VGc/edit. Accessed 23 Marso 2021.
  2. “Ilocos Norte Brief History.” Ilocos Norte. https://ilocosnorte.gov.ph/province. Accessed 23 Marso 2021.
  3. 3.0 3.1 “Part 1: The Dawn of Ilocos Norte.” Ecological Profile: PROVINCE OF ILOCOS NORTE. https://docs.google.com/file/d/0B6On9X2ucJWdYXMzNWxiM2ZQZ0E/edit. Accessed 23 Marso 2021.

==Pagkilala==

WikiFilipino logo 150.png Orihinal na nilalaman mula sa WikiFilipino sa bisa ng GNU Free Documentation License. Tingnan ang pagtanggi.