Feminismo

From Wikfilipino
Jump to navigation Jump to search

Ang feminismo ay isang paniniwala o paninindigan na nagtataguyod sa pantay na karapatan ng kababaihan at kalalakihan sa larang ng lipunan, kabuhayan, at politika. Ito ay higit na naipahahayag sa pamamagitan ng mga organisadong gawain na nagtataguyod sa interes ng kababaihan. Tinatawag na feminista ang taong nagtataguyod ng feminismo. [1]

Ang feminismo ay mauugat sa simula ng sibilisasyon kung saan ang kababaihan ay nakararanas noon pa man ng matitinding pagsubok sa loob at labas ng kanilang pamamahay o komunidad. Ang estruktura ng lipunan kung saan umiiral ang patriyarka (lalaki o ama ang namamahala sa isang angkan o tribu) at ang mga taong lumikha nito ang sanhi ng hindi pantay na trato sa pagitan ng kasarian, lahi, uring panlipunan, relihiyon, etnisidad, at iba pang pagkakaiba-iba ng bawat inidbidwal. [2]

Halimbawa, ang sinaunang lipunang Romano ay nahahati sa dalawang uri—ang patrician at ang plebeian. Ang mga patrician ay itinuturing na pinakamataas na uring panlipunan o ang mga kasapi ng aristrokrasya. Ang mga plebeian naman ay mga karaniwang mamamayan na nagmula sa uring manggagawa at hindi nakapag-aral. Pamilya naman ang pinakamahalagang bahagi ng lipunang Romano. Patriyarka o ang pinakamatandang lalaki na kasapi ng angkan ang itinuturing na pinakamakapangyarihan. Siya ang nagdedesisyon para sa ikabubuti ng kaniyang sambahayan. Ang anak na lalaki ang inaasahang tagapagmana ng kung anuman ang maiiwan ng kaniyang ama. Dahil patriyarka, hindi gaanong nabibigyan ng pagkakakilanlan ang kababaihang Romano. Gayunman, kung ang isang babae ay isang patrician, higit pa rin siyang nakaaangat sa kababaihang plebeian.[3]

Paglaban at Pagsusulong ng Karapatan

Ang feminismo ay hinati sa apat na yugto o wave: [4]

Ang first wave ay nagsimula ito sa katapusan ng ika-19 siglo at nagtagal hanggang sa simula ng ika-20 siglo kung saan ang kababaihan ay lumaban para sa kanilang karapatan na bumoto at ang kanilang karapatan na pumasok sa politika upang magkaroon ng mga reporma na lulutas sa mga isyu hinggil sa seksuwal, katayuan sa pamilya, reproduksiyon, at ekonomiya. Ang mga babaeng organisadong nagprotesta sa mga lansangan upang marinig ang kanilang mga hinaing ay tinatawag na “suffragette.”

Ang second wave, na tumagal mula dekada 1960 hanggang 1989, ay sumaksi sa malawakang panawagan at protesta ng mga feminista mula sa pagtutol sa mga digmaan at pagsusulong ng mga karapatang sibil hanggang sa pagrepresenta at pagbuo ng mga alyansa ng mga grupo ng mga bakla at tomboy. Sa mga panahong ito, marami na ang tumutuligsa sa kapitalismo, patriyarka, at heteronormativity (paniniwala na ang babae ay para sa lalaki at ang lalaki ay para sa babae lamang).

Ang third wave ay nagsimula noong dekada 1990 kung saan tinutuligsa ang sapantaha na ang pagiging babae o pagkababae ay universal. Ipinaglalaban dito na ang may pagkakaiba-iba pa rin sa pagitan ng mga babae, mas lumawak at dumami ang perspektibo, at binibigyan ng kalayaan ang kababaihan na bigyan ng sariling kahulugan ang kagandahan. Maraming kababaihan, na may iba’t ibang kulay at kasapi ng LGBTQIA+ community ang lumadlad at nagkaroon ng mga oportunidad.

Ang fourth wave ay digital. Pinalalaganap sa Internet ang iba’t ibang hashtag at walang takot na paglalahad upang maipalaganap ang mga kampanyang magsusulong sa feminismo. Ang kababaihan ay hinihikayat na magsalita, kumilos, at tulungan ang isa’t isa para sa kapakanan ng bawat isa. Kilala rin ang fourth wave na ito sa sex and body positivity at pagkakaroon ng mas ligtas na espasyo sa mga may itim na balat at sa mga miyembro ng LGBTQIA+ community.

Historical marker ng Asociacion Feminista Filipinas

Feminismo at Politika sa Pilipinas

Ayon sa isang lathalain ng Gantala Press, binanggit ang ukol sa limang kategorya kung saan nakikilahok ang kababaihan sa politikal na aspekto ng pamumuhay na inihain ng iskolar na si Belinda A. Aquino (2010). Una rito ang pakikipaglaban ng kababaihang Pilipino na sila ay makaboto. [5]

Noong 30 Abril 1937, nakaboto sa unang pagkakataon ang 447,725 kababaihang Pilipino para sa plebisito na pumapabor sa kanilang karapatang bumoto. Mula kasi nang ganapin ang pambansang halalan noong 1907 ng Philippine Assembly hanggang sa adopsiyon ng 1935 Konstitusyon, ang kalalakihan lamang ang maaaring bumoto sa Pilipinas.[6]

Ang ikalawang kategorya ayon kay Aquino ay ang pakikilahok ng kababaihan sa paglaban sa rehimen ni Ferdinand E. Marcos sa panahon ng Batas Militar (dekada 1970). Ikatlo ang pakikibaka sa imperyalismo (pagkontrol ng isang bansa sa mahinà at mahirap na bansa sa pamamagitan ng kalakalan, diplomasya, at katulad). Ikaapat ang “pakikibaka ng kababaihang manggagawa” at ikalima ang “kababaihan sa alternatibong mga nayo ng pakikibaka.” [5]

Unang Feminsitang Grupo sa Pilipinas

Sa Pilipinas, kinikilala ang Asociacion Feminista Filipina bilang kauna-unahang samahan ng kababaihan na nagtataguyod sa makalipunang kapakanan ng kababaihan at paghihikayat sa mga ito na makilahok sa mga panlipunang usapin. Naitatag ito noong 30 Hunyo 1905 sa Maynila sa pangunguna ni Concepcion Felix de Calderon at sa pakikipagtulungan nina Trinidad Rizal, Clemencia Lopez, Bonifacio Delgado De Barretto, Maria Arevalo, Sofia Reyes, Helen Wilson, Paz Natividad, Maria de Villamor, Teresa Solis, Agueda and Jacoba Paterno.[7]

Mga Sanggunian

  1. “Feminism.” Merriam-Webster. https://www.merriam-webster.com/dictionary/feminism. Accessed 25 Pebrero 2022.
  2. Mary Becker. Patriarchy and Inequality: Towards a Substantive Feminism. University of Chicago Legal Forum, Vol 1999, Issue 1, Article 3. https://chicagounbound.uchicago.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1266&context=uclf. Accessed 25 Pebrero 2022.
  3. Lesa A. Young. “The Roles of Patrician and Plebeian Women in Their Religion in the Republic of Rome.” Electronic Theses and Dissertations, 2000. https://dc.etsu.edu/etd/698. Accessed 25 Pebrero 2022.
  4. Martha Rampton. “Four Waves of Feminism.” Pacific University Oregon. https://www.pacificu.edu/magazine/four-waves-feminism#:~:text=The%20first%20wave%20of%20feminism,with%20a%20focus%20on%20suffrage.. Accessed 25 Pebrero 2022.
  5. 5.0 5.1 “Kilusang Kababaihan: Mga Tala.” Gantala Press, 15 Hulyo 2020.https://gantalapress.org/2020/07/15/kilusang-kababaihan-mga-tala/. Accessed 25 Pebrero 2022.
  6. Catherine Gonzales. “Celebrating 83 years of women’s suffrage in the Philippines.” Inquirer.net, 30 Abril 2020.https://newsinfo.inquirer.net/1267381/celebrating-83-years-of-womens-suffrage-in-the-philippines. Accessed 25 Pebrero 2022.
  7. “This day in #Herstory: Asociacion Feminista Filipina.” Foundation for Media Alternatives, 1 Disyembre 2017 https://fma.ph/2017/12/01/day-herstory-asociacion-feminista-filipina/. Accessed 25 Pebrero 2022.

==Pagkilala==

WikiFilipino logo 150.png Orihinal na nilalaman mula sa WikiFilipino sa bisa ng GNU Free Documentation License. Tingnan ang pagtanggi.