Teodoro Asedillo

From Wikfilipino
Revision as of 07:21, 31 March 2021 by Gmallorca (talk | contribs) (Created page with "Si '''Teodoro Asedillo''' (Hulyo 1883-Nobyembre 1935) ay isang Pilipinong guro, lider-manggagawa, at rebolusyonaryo noong panahon ng Mga pangyayari sa Pilip...")
(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)
Jump to navigation Jump to search

Si Teodoro Asedillo (Hulyo 1883-Nobyembre 1935) ay isang Pilipinong guro, lider-manggagawa, at rebolusyonaryo noong panahon ng pananakop ng mga Amerikano. Tubong Longos (Kalayaan sa kasalukuyan), Laguna, at kilala sa bansag na “The Terror of the Sierra” (Kilabot ng Sierra Madre) si Asedillo ay isa sa mga pinagpipitaganang makabayan at kinatatakutang gerilya sa kaniyang kapanahunan.

Pamilya at karera bilang guro

Si Teodoro Asedillo ay nagmula sa angkan ng Katipunerong si Antonio Asedillo.

Mula taong 1910 hanggang 1921, si Asedillo ay naglingkod bilang guro sa mababang paaralan ng Longos, kung saan itinuro niya ang lahat ng aralin sa maghapong pagpasok sa klase ng mga mag-aaral sa elementarya. Siya’y naangat bilang head teacher ngunit nagpatuloy siyang nagturo sa mga batang nasa ikatlo at ikaapat na baytang. Kilala siya sa kahusayan sa pagtuturo. Isang disiplinaryan, ayaw niya sa mga estudyanteng nagbubulakbol, di nagsisikap matuto, at nagsasayang lang ng oras.

Sakop ng Amerika ang Pilipinas sa panahong yaon, at isa sa pinagtuunan ng pansin ng mga Amerikanong kolonisador ay ang Department of Public Instruction (DPI) sa kanilang kampanya ng pasipikasyon (pwersahang pagpayapa) at asimilasyon (pagtuturo ng kulturang Amerikano sa mga Pilipino). Sa pamamagitan ng Philippine Commission Act No. 74 (Enero 1901), iniatas ni Gobernador-Heneral Elwell Otis ang mga sumusunod na polisiya: (1) sentralisadong sistema ng batayang edukasyon; (2) paggamit sa Ingles bilang wikang panturo at komunikasyon; at (3) pagtatatag ng isang kolehiyong normal para sa maramihang pagsasanay ng magiging mga guro. Mahigpit na ipinagbawal ang paggamit ng wikang Filipino sa pagtuturo at pinarurusahan ang mga gumagamit nito. Walang Pilipinong pinahintulutang mamuno sa DPI hanggang sa panahong itatag ang pamahalaang Komonwelt.

Ang mga pangyayari at kalagayang ito ang nagtulak sa unang paghihimagsik ni Asedillo. Sa kabila ng mga pagbabawal, pinili niyang gamitin ang wikang Filipino sa halip na wikang Ingles. Iminulat niya ang mga mag-aaral sa kagitingan at aral ng mga bayaning Pilipino, habang tinuruan din niya ang mga mag-aaral ng mga awiting makabayan. Hindi rin niya ginamit ang mga aklat na sinulat ng mga dayuhang awtor. Dahil dito, siya’y kinasuhan ng insubordinasyon o pagsuway sa kautusan ng kagawaran noong 1923. Ipinagtanggol niya ang sarili at ikinatwirang hindi dapat ipilit sa mga batang Pilipino ang kulturang banyaga sa kanilang karanasan at pang-unawa. Ngunit siya’y natalo at natanggal sa pagtuturo.

Aktibismo

Ang pamilyang Asedillo ay naghirap nang husto. Noong sumunod na taon, ang una niyang asawang si Honorata Oblea ay namatay sa tuberculosis. Naiwan sa kanya ang anak nilang si Pedro. Muli siyang nakapag-asawa noong 1925, kay Eustaquia Pacuribot. Nagkatrabahong muli si Asedillo nang hirangin siya ng alkalde sa bayan ng San Antonio bilang hepe ng pulisya roon. Naging bantog siya bilang hepe at marami ang nadakip na kriminal at bandido. Ngunit nang magpalit ang administrasyon sa bayang iyon matapos ang isang halalan, nabiktima siya ng pang-iintriga, natanggal bilang hepe, at napalitan.

May malawakang pagkabalisa noon ang mga magbubukid at manggagawa dahil sa kawalan ng katarungang panlipunan at sa malaking agwat sa pagitan ng mayayaman at mahihirap bunga ng pyudalismo. Dahil dito, naitatag ang Katipunan ng mga Anakpawis sa Pilipinas (KAP) noong 1929. Sumapi sa KAP si Asedillo nang siya’y nagkatrabaho bilang magsasaka sa isang taniman ng kape. May limang layunin ang KAP: (1) mapagkaisa ang mga manggagawa at magbubukid sa makauring pamumuno ng KAP; (2) labanan ang kolonyalistang Amerika; (3) itaguyod at paunlarin ang kabuhayan ng mga anakpawis; (4) kamtin ang tunay na kasarinlan ng Pilipinas at itatag ang isang tunay na pamahalaan ng taongbayan; at (5) makipag-isa sa kilusang mapagpalaya sa iba’t ibang panig ng daigdig. Patakaran ng KAP sa pag-oorganisa ang pagtatayo ng mga unyon ng mga manggagawa, pagtatatag ng partido pulitikal ng mga manggagawa, at pagtataguyod ng makauring pakikibaka. Lumaganap ang KAP sa buong Kamaynilaan, sa Timog Luzon, at Gitnang Luzon. Inatasan ng pamunuan ng KAP si Asedillo na lumuwas sa Maynila upang mag-organisa ng mga manggagawa partikular sa unyon ng La Minerva Cigar and Cigarette Factory sa Tondo. Ang kanyang mag-iina ay naiwan sa Laguna.

Sa La Minerva, hindi pinakinggan ng pangasiwaan ang hinaing ng mga manggagawa kaya’t naglunsad ng welga sina Asedillo noong 1934. Dinahas ng magkasanib na pwersa ng konstabularya at Manila Police Department ang mga manggagawa. Namatay ang limang manggagawa at nasugatan ang marami pang iba nang salakayin ng Konstabularya ang welga. Sa welgang iyon ay pinagtangkaan siyang arestuhin ng Konstabularya dahil isa siya sa mga namuno doon, pero nakawala siya at tumakas papuntang Laguna, ang kanyang probinsya. Nang mabalitaan sa pahayagan ng isang opisyal na taga-Laguna na nagawi noon sa Maynila ang welgang pinangunahan ni Asedillo sa La Minerva, isinumbong nito sa pulisya’t militar na si Asedillo ay “komunista.”

Armadong pakikibaka

Kasabay ng welga sa La Minerva ang pag-aalsa naman ng mga Sakdalista na pinangunahan ng makatang si Benigno Ramos. Ang Sakdalista ay isang armadong kilusang nag-aklas laban sa kolonyal na pamamahala ng mga Amerikano.

Nang mawasak ang unyon at mapatay ang ilang welgista sa La Minerva kasabay ng pagkasawi at pagkakulong ng mga nag-alsang Sakdalista noong Mayo 1935, nagpasyang tumakas ni Asedillo sa tumutugis na pulisya’t militar. Bumalik siya sa Laguna kung saan may base ng magsasaka ang KAP. Muli siyang nag-organisa. Napagtanto niyang hindi na maaari ang parlamentaryong paraan lamang ng protesta. Hindi na libro, plakard, at araro ang hawak-hawak, kundi baril.

Sumanib si Asedillo sa mga pwersa ni Nicolas Encallado, na kilala sa tawag na Kapitan Kulas, at beterano ng Rebolusyon at pakikidigma laban sa pananakop ng Estados Unidos. Madalas magdaos ng pulong si Asedillo sa mga baryo upang ipaliwanag ang mga layunin ng KAP at makapangalap ng mga tao para sa layunin nito. Itinaguyod din niya ang pagtutol sa pagbabayad ng buwis. Nilibot din niya ang mga baryo sa Laguna at karatig na lalawigan ng Tayabas (Quezon sa kasalukuyan), upang mangalap ng magsasaka at mapaanib sa KAP. Naging alamat si Asedillo sa mga lugar na pinaglalabas-masukan niya noon sa Laguna at Tayabas. Siya’y katulad ni Robin Hood na ang kinukuha sa mayayaman ay ibinibigay sa mahihirap. Sinasabing ligtas siyang nakakapaglakad sa mga kalye ng pinagmulan niyang bayan kahit sa katanghaliang tapat, at pinakakain siya ng taumbayan at pinatutuloy sa kanilang bahay.

Kahit sa maikling panahon, mahusay niyang ginamit ang mga taktikang gerilya, kaya’t nakaiwas sa rekonsentrasyon at lambat-bitag ng mga tropa ni Tenyente Jesus Vargas. Natiis niya ang desperadong pagbihag sa kanyang mag-iina.

Kamatayan

Noong Nobyembre 1935, pagkaraan ng mahigpit na paghahanap ng mga tropa at ahente ng gubyerno kina Asedillo at Encallado, natagpuan nila ang pinagtataguan ni Asedillo sa Cavinti, Laguna. Sa labanang nangyari, napatay si Asedillo at ang dalawa niyang bodyguard. Pagkaraa’y inilibot ng Konstabularya sa bayan-bayan ang bangkay ni Asedillo na tadtad ng bala. Kinaladkad ang kanyang bangkay sa mga poblasyon, sa harap ng mga presidencia ng mga bayang kanyang kinilusan, upang ipagyabang na patay na si Asedillo.

Pelikula

Naisapelikula noong 1971 ang buhay ni Asedillo. Pinamagatang “Asedillo,” ang Pambansang Alagad ng Sining na si Fernando Poe, Jr. ang gumanap bilang siya at inilarawan siya bilang Robin Hood ng Pilipinas. Sa kanyang pagganap bilang Asedillo, napanalunan ni Poe ang best actor sa Famas Awards noong 1971.

Sanggunian

  • Bituin, Gregorio. Teodoro Asedillo: Magiting na Guro, Lider-manggagawa, Bayani. Ang Masa Magazine. Quezon City (Pebrero-Marso 2012).
  • Torres, Enrique. Titser ng Bayan. (pp. 30-35)
  • Constantino, Renato. Sa Tungki ng Ilong ng Kaaway. (p 27 at 145)
  • Ibid. Ang Bagong Lumipas I. (pp. 439-441)

Panglabas na kawing


Pagkilala

WikiFilipino logo 150.png Orihinal na nilalaman mula sa WikiFilipino sa bisa ng GNU Free Documentation License. Tingnan ang pagtanggi.