Difference between revisions of "Insulares"

From Wikfilipino
Jump to navigation Jump to search
Line 1: Line 1:
 
Ang '''''insulares''''' ay salitang Spanish na tumutukoy sa mga Espanyol na isinilang sa mga kolonya nito tulad ng Pilipinas. Iba pa ito sa [[peninsulares]] na tumutukoy naman sa mga Espanyol na isinilang at lumaki sa Iberian Peninsula o Espanya. Sa labas ng Pilipinas, ang insulares ay tinatawag din ng mga Espanyol bilang ''criollos'' o ''creoles.''  
 
Ang '''''insulares''''' ay salitang Spanish na tumutukoy sa mga Espanyol na isinilang sa mga kolonya nito tulad ng Pilipinas. Iba pa ito sa [[peninsulares]] na tumutukoy naman sa mga Espanyol na isinilang at lumaki sa Iberian Peninsula o Espanya. Sa labas ng Pilipinas, ang insulares ay tinatawag din ng mga Espanyol bilang ''criollos'' o ''creoles.''  
  
== '''Rasismo sa Pagitan ng Lahi''' ==
+
== Rasismo sa Pagitan ng Lahi ==
 
Noong panahon ng kolonyalisasyon, naging prayoridad ng mga Espanyol ang pagiging púrong lahi o ang pagkasilang nang walang ibang halo. Gayunman, kapag ang isang Espanyol ay isinilang sa kolonyang bansa kahit purong Espanyol ang mga magulang, hindi na peninsulares ang tawag sa kanila kundi ''insulares'' (tinatawag ding ''criollos''). Ang insulares ay pangalawa lamang sa hirarkiya at nakararanas ng deskriminasyon sa mga kapuwa nila Espanyol. Sa kabila nito, may mga pribilehiyo pa rin ang mga insulares tulad ng pagkakaroon ng mahahalagang posisyon o katungkulan sa pamahalaan.
 
Noong panahon ng kolonyalisasyon, naging prayoridad ng mga Espanyol ang pagiging púrong lahi o ang pagkasilang nang walang ibang halo. Gayunman, kapag ang isang Espanyol ay isinilang sa kolonyang bansa kahit purong Espanyol ang mga magulang, hindi na peninsulares ang tawag sa kanila kundi ''insulares'' (tinatawag ding ''criollos''). Ang insulares ay pangalawa lamang sa hirarkiya at nakararanas ng deskriminasyon sa mga kapuwa nila Espanyol. Sa kabila nito, may mga pribilehiyo pa rin ang mga insulares tulad ng pagkakaroon ng mahahalagang posisyon o katungkulan sa pamahalaan.
  
 
Bagama’t may posisyon sa lipunan ang mga insulares, hindi nila kayang baguhin ang mga polisiya na nag-iingat sa mga interes ng mga penisulares, nasa Espanya man o sa mga kolonya nito. Kontrolado pa rin ng mga peninsulares ang galaw ng ekonomiya, edukasyon, politika, at relihiyon kahit may mga pribilehiyo ang mga insulares.
 
Bagama’t may posisyon sa lipunan ang mga insulares, hindi nila kayang baguhin ang mga polisiya na nag-iingat sa mga interes ng mga penisulares, nasa Espanya man o sa mga kolonya nito. Kontrolado pa rin ng mga peninsulares ang galaw ng ekonomiya, edukasyon, politika, at relihiyon kahit may mga pribilehiyo ang mga insulares.
  
== '''Pag-aalsa ng mga Insulares''' ==
+
== Pag-aalsa ng mga Insulares ==
 
Sa paglipas ng panahon, nagkaroon ng tensiyon sa pagitan ng mga peninsulares at ng mga insulares. Isa sa mga pagtatangka ng mga insulares laban sa mga peninsulares ay ang Pag-aalsa ng Magkakapatid na Bayot noong 1822. Ang tatlong anak ni Koronel Francisco Bayot, prominenteng tao sa Maynila sa mga panahong iyon, na sina Manuel, Jose, at Joaquin ay nagplano upang pabagsakin ang pamahalaang Espanyol at ilagay sa puwesto bilang hari ang kanilang ama. Gayunman, hindi nangyari ang pag-aalsang ito na naganap sana noong 17 Abril 1822 dahil nalaman at napigilan agad ito ni Gobernador-Heneral Mariano de Folgueras.
 
Sa paglipas ng panahon, nagkaroon ng tensiyon sa pagitan ng mga peninsulares at ng mga insulares. Isa sa mga pagtatangka ng mga insulares laban sa mga peninsulares ay ang Pag-aalsa ng Magkakapatid na Bayot noong 1822. Ang tatlong anak ni Koronel Francisco Bayot, prominenteng tao sa Maynila sa mga panahong iyon, na sina Manuel, Jose, at Joaquin ay nagplano upang pabagsakin ang pamahalaang Espanyol at ilagay sa puwesto bilang hari ang kanilang ama. Gayunman, hindi nangyari ang pag-aalsang ito na naganap sana noong 17 Abril 1822 dahil nalaman at napigilan agad ito ni Gobernador-Heneral Mariano de Folgueras.
  
 
Noong 1823, isang pag-aalsa ng mga insulares ang naganap noong 1823 sa pamumuno ni Kapitan Andres Novales. Tinutulan nila ang kautusan ng Espanya na nagsasaad na mas mataas ang ranggo ng mga peninsulares kumpara sa mga insulares. Nakarating sila sa Inramuros bago sila nagapi ng mga kawal ng pamahalaang Espanyol. <ref>Phillip Y. Kimpo Jr. “Peninsulares” ''2000 Sagisag Kultura ng Filipinas, Edisyon 2013''. Quezon City: Filipinas Institute of Translation, Inc. PDF.  </ref> <ref>Quimpo, Nathan Gilbert. “Colonial Name, Colonial Mentality and Ethnocentricm.” <nowiki>https://cids.up.edu.ph/wp-content/uploads/Colonial-Name-Colonial-Mentality-and-Ethnocentrism-vol.4-no.1-Jan-June-2000-2.pdf</nowiki>. Accessed 1 Pebrero 2021.  </ref> <ref>Justin Umali. “These Brothers Were the First to Fight for a 'Filipino' Philippines.” ''Esquiremag.ph,'' 4 Enero 2019. ''<nowiki>https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/manuel-jose-joaquin-bayot-philippines-a2212-20190104-lfrm</nowiki>.'' Accessed 1 Pebrero 2021.</ref>
 
Noong 1823, isang pag-aalsa ng mga insulares ang naganap noong 1823 sa pamumuno ni Kapitan Andres Novales. Tinutulan nila ang kautusan ng Espanya na nagsasaad na mas mataas ang ranggo ng mga peninsulares kumpara sa mga insulares. Nakarating sila sa Inramuros bago sila nagapi ng mga kawal ng pamahalaang Espanyol. <ref>Phillip Y. Kimpo Jr. “Peninsulares” ''2000 Sagisag Kultura ng Filipinas, Edisyon 2013''. Quezon City: Filipinas Institute of Translation, Inc. PDF.  </ref> <ref>Quimpo, Nathan Gilbert. “Colonial Name, Colonial Mentality and Ethnocentricm.” <nowiki>https://cids.up.edu.ph/wp-content/uploads/Colonial-Name-Colonial-Mentality-and-Ethnocentrism-vol.4-no.1-Jan-June-2000-2.pdf</nowiki>. Accessed 1 Pebrero 2021.  </ref> <ref>Justin Umali. “These Brothers Were the First to Fight for a 'Filipino' Philippines.” ''Esquiremag.ph,'' 4 Enero 2019. ''<nowiki>https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/manuel-jose-joaquin-bayot-philippines-a2212-20190104-lfrm</nowiki>.'' Accessed 1 Pebrero 2021.</ref>
  
== Sanggunian ==
+
== Mga Sanggunian ==
 
<references />{{WikiFilipino Nilalaman}}
 
<references />{{WikiFilipino Nilalaman}}
 
[[Category:Quincentenario]]
 
[[Category:Quincentenario]]
Line 17: Line 17:
 
[[Category:Panahon ng mga Espanyol]]
 
[[Category:Panahon ng mga Espanyol]]
 
[[Category:Lipunang Pilipino]]
 
[[Category:Lipunang Pilipino]]
 +
[[Category:Pamahalaan at Politika]]

Revision as of 14:39, 23 February 2021

Ang insulares ay salitang Spanish na tumutukoy sa mga Espanyol na isinilang sa mga kolonya nito tulad ng Pilipinas. Iba pa ito sa peninsulares na tumutukoy naman sa mga Espanyol na isinilang at lumaki sa Iberian Peninsula o Espanya. Sa labas ng Pilipinas, ang insulares ay tinatawag din ng mga Espanyol bilang criollos o creoles.

Rasismo sa Pagitan ng Lahi

Noong panahon ng kolonyalisasyon, naging prayoridad ng mga Espanyol ang pagiging púrong lahi o ang pagkasilang nang walang ibang halo. Gayunman, kapag ang isang Espanyol ay isinilang sa kolonyang bansa kahit purong Espanyol ang mga magulang, hindi na peninsulares ang tawag sa kanila kundi insulares (tinatawag ding criollos). Ang insulares ay pangalawa lamang sa hirarkiya at nakararanas ng deskriminasyon sa mga kapuwa nila Espanyol. Sa kabila nito, may mga pribilehiyo pa rin ang mga insulares tulad ng pagkakaroon ng mahahalagang posisyon o katungkulan sa pamahalaan.

Bagama’t may posisyon sa lipunan ang mga insulares, hindi nila kayang baguhin ang mga polisiya na nag-iingat sa mga interes ng mga penisulares, nasa Espanya man o sa mga kolonya nito. Kontrolado pa rin ng mga peninsulares ang galaw ng ekonomiya, edukasyon, politika, at relihiyon kahit may mga pribilehiyo ang mga insulares.

Pag-aalsa ng mga Insulares

Sa paglipas ng panahon, nagkaroon ng tensiyon sa pagitan ng mga peninsulares at ng mga insulares. Isa sa mga pagtatangka ng mga insulares laban sa mga peninsulares ay ang Pag-aalsa ng Magkakapatid na Bayot noong 1822. Ang tatlong anak ni Koronel Francisco Bayot, prominenteng tao sa Maynila sa mga panahong iyon, na sina Manuel, Jose, at Joaquin ay nagplano upang pabagsakin ang pamahalaang Espanyol at ilagay sa puwesto bilang hari ang kanilang ama. Gayunman, hindi nangyari ang pag-aalsang ito na naganap sana noong 17 Abril 1822 dahil nalaman at napigilan agad ito ni Gobernador-Heneral Mariano de Folgueras.

Noong 1823, isang pag-aalsa ng mga insulares ang naganap noong 1823 sa pamumuno ni Kapitan Andres Novales. Tinutulan nila ang kautusan ng Espanya na nagsasaad na mas mataas ang ranggo ng mga peninsulares kumpara sa mga insulares. Nakarating sila sa Inramuros bago sila nagapi ng mga kawal ng pamahalaang Espanyol. [1] [2] [3]

Mga Sanggunian

  1. Phillip Y. Kimpo Jr. “Peninsulares” 2000 Sagisag Kultura ng Filipinas, Edisyon 2013. Quezon City: Filipinas Institute of Translation, Inc. PDF.  
  2. Quimpo, Nathan Gilbert. “Colonial Name, Colonial Mentality and Ethnocentricm.” https://cids.up.edu.ph/wp-content/uploads/Colonial-Name-Colonial-Mentality-and-Ethnocentrism-vol.4-no.1-Jan-June-2000-2.pdf. Accessed 1 Pebrero 2021.  
  3. Justin Umali. “These Brothers Were the First to Fight for a 'Filipino' Philippines.” Esquiremag.ph, 4 Enero 2019. https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/manuel-jose-joaquin-bayot-philippines-a2212-20190104-lfrm. Accessed 1 Pebrero 2021.

==Pagkilala==

WikiFilipino logo 150.png Orihinal na nilalaman mula sa WikiFilipino sa bisa ng GNU Free Documentation License. Tingnan ang pagtanggi.