Encomienda sa Pilipinas

From Wikfilipino
Revision as of 11:59, 9 April 2021 by Rclacuata (talk | contribs)
(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)
Jump to navigation Jump to search

Ang encomienda ay isa sa mga makasaysayang sistema na ipinatupad ng mga mananakop na Espanyol sa mga kolonya nito. Sinimulan nila itong ipatupad noong 1503 sa mga nasasakupan sa Amerika. Ang salitang “encomienda” ay nagmula sa salitang encomendar, nangangahulugang “ipagkatiwala.” Ito ay gantimpala ng Hari ng Espanya sa isang conquistador, sinomang pinunong Espanyol o sundalo, para sa kanilang mahaba at matapat na serbisyo. Ipinagkatiwala sa conquistador ang pamamahala sa isang malaking lupain at ang mga mamamayang naninirahan dito. [1][2]

Pamamahala ng Enkomendero

May tatlong pananagutan ang conquistador bilang enkomendero. Una na rito ay ang pagbibigay ng proteksiyon sa mga mamamayang nasasakupan niya. Pangalawa, panatilihin ang kaayusan at kapayapaan sa nasasakupang lupain. Pangatlo, ipalaganap ang mga aral ng Kristiyanismo sa mga nasasakupan. Kapalit ng pagpapatupad sa mga pananagutang ito, binibigyan ng karapatan ang enkomendero na maningil ng buwis at makapamili ng mga lalaking ilalahok sa polo y servicios. [3]

Ang pagkakatag ng sentralisadong pamahalaan sa Maynila noong 1571 ay simula rin ng encomienda sa Pilipinas. Ito ay nasa ilalim ng pamumuno ng isang gobernador-heneral, pinakamataas na opisyal sa bansa sa panahon ng pananakop ng mga Espanyol.[3]

Si Miguel Lopez de Legazpi ang unang itinalaga ni Haring Felipe II bilang gobernador-heneral ng Pilipinas. Ang isang gobernador-heneral ay halos kumikilos bilang bahagi ng monarkiya. Ang sistemang encomienda ay ipinatupad niya sa mga pulo ng Visayas at ilang lalawigan sa Luzon at Mindanao.[4]

Mas pinagtuonan ni Legazpi ang pag-aatas ng encomienda sa mga sundalong Espanyol dahil sa kanilang mahaba, tapat, at masalimuot na paglilingkod. Sila ang nagsilbing “frontliner” sa pagpapalawak at pananatili ng mga saklaw na teritoryo ng Espanya. Sa oras na sumakabilang-buhay ang isang enkomendero, maaari niyang ipamana sa anak o sinomang tagapagmana ang encomienda.[5]

Noong 1583, naitatag sa Pilipinas ang Audiencia Real, unang kataas-taasang hukuman sa bansa. Kabilang ang mga kaso ng pang-aabuso ng mga enkomendero sa mga nililitis sa hukumang ito.[6]

Noong 1662, inalis sa mga sundalo o militar ang karapatan na maging enkomendero.[5]

Sa pagpasok ng ika-17 siglo, ang sistema ng encomienda ay hindi na gaanong naging mahalagang bahagi ng pamumuhay ng mga kolonya ng Espanya, kahit hindi ito lubos na napapawalang-bisa hanggang sa pagpasok ng ika-18 siglo.[5]

Karanasan ng mga Pilipino

Maraming pang-aabuso ang naranasan ng mga Pilipino sa pamamahala ng mga enkomendero. Lubhang napakataas ng buwis na sinisingil sa mga Pilipino na hindi nila kayang bayaran kahit mula sa ani ng sinasakang lupa. Sa mga hindi makapagbayad ng buwis, sapilitang kinukuha sa kanila ang mga personal na ari-arian tulad ng ginto at alahas at mga produktong pang-agrikultura tulad ng asin, bigas, alagang manok at baboy, bulak, o tela. [3][5]

Sa La Revolucion Filipina ni Apolinario Mabini, binanggit ng bayani ang mga pang-aabuso sa kapangyarihan ng mga enkomendero. Ginagamit nila ang kapangyarihang ito para sa mga pansariling kapakanan lamang. Tinataasan ng enkomendero ang singil sa buwis sa pamamagitan ng pagtanggap ng anomang bunga ng pagsisikap ng bawat isa.[7]

Sa mga taong walang maibayad na produkto, sapilitan silang pinagtatrabaho sa mga lupang sinasaka ng enkomendero. Walang kabutihang naidulot ang sistema ng encomienda sa bahagi ng mga Pilipino. Pinabayaan nila ang mga sinasakang bukid. Nagbunga ito ng malawakang gutom at kahirapan sa mga pamilya ng mga Pilipino. Ang labis na paghihirap na naranasan ng mga Pilipino sa kamay ng mga enkomendero ang isa sa mga sanhi ng mga unang pag-aalsa ng mga Pilipino laban sa mga Espanyol.[7][3]

Mga Sanggunian

  1. “Encomienda.” Merriam-Webster. https://www.merriam-webster.com/dictionary/encomienda. Accessed 12 Enero 2021.
  2. “Encomienda.” Britannica. https://www.britannica.com/topic/encomienda. Accessed 12 Enero 2021.
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 Dr. Eric A. Anderson, “The Encomienda in Early Philippine Colonial History” Asian Studies Journal (1976), https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-14-2-1976/anderson-encomienda-philippine-history.pdf. Accessed 12 Enero 2021.
  4. Lolito Nunag, Virgilio S. Almario, ed. “Gobernador-Heneral,” 2000 Sagisag Kultura ng Filipinas, Edisyon 2013. Quezon City: Filipinas Institute of Translation, Inc. pdf
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 Jane Calkins Forster. “The Encomienda System in the Philippine Islands 1571–1597.” https://ecommons.luc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2009&context=luc_theses. Accessed 12 Enero 2021.
  6. Virgilio S. Almario. “Audiencia Real,” 2000 Sagisag Kultura ng Filipinas, Edisyon 2013. Quezon City: Filipinas Institute of Translation, Inc. pdf
  7. 7.0 7.1 Apolinario Mabini, La Revolucion Filipina, salin ni Michael G. Coroza. (Maynila: Komisyon sa Wikang Filipino, 2015).

==Pagkilala==

WikiFilipino logo 150.png Orihinal na nilalaman mula sa WikiFilipino sa bisa ng GNU Free Documentation License. Tingnan ang pagtanggi.