Kasaysayan at Pangyayari

Mula sa Wikifilipino
Tumalon sa: paglilibot, paghahanap
Lagúsan ng Kasaysayan at Pangyayari
WF-Kasaysayan1.jpg
Patuloy na binubuo ng WikiFilipino ang lagúsan ng Kasaysayan at Pangyayari upang maitampok nang malawak, malalim, at makabuluhan ang anumang may kaugnayan sa buhay, bagay, at pangyayari sa Filipinas. Hinati ang bawat paksa sa maliliit na bahagi upang maging gabay sa inyong pagbabasa. Panimula at hindi pangwakas ang balangkas ng nabanggit, kaya asahan ang mabibilis na pagbabago. Sasailalim din sa mahigpit na pagrepaso ng pangkat ng mga editor ang nilalaman ng balangkas nang makamit ang mataas na pamantayan. Maaari ninyong paunlarin pa ang balangkas, habang isinasaalang-alang ang nilalaman, anyo, daloy, at paraan ng pagkakasulat ng bawat akda. Inaasahan ang inyong pakikilahok upang mapaganda ang lagúsang ito at maihatid sa buong mundo ang husay ng Filipino.

Makiisa at lumahok sa pagpapaunlad ng nilalaman ng kategoryang ito. Gamitin natin ang WikiFilipino sa ikatatagumpay ng mga Filipino sa buong mundo.

Tampok na Larawan
Balangay.jpg
Nagmula sa iisang tabas ang mga salitang “barangay” at “balangay” na pawang tumutukoy sa malalaking uri ng bangka, o kaya'y sa pinakamaliit na sistemang pampolitika ng isang bayan, kung babalikan ang etimolohiya ng dalawang salita. Ito ang nabatid ni Scott, habang pinag-aaralan ang salimuot ng salita at katutubong konseptong taglay nito. Ang kauna-unahang banggit sa balangay ay matatagpuan sa talâ ni Antonio Pigafetta sa kaniyang Primo viaggio intorno al mondo (Unang paglilibot sa buong daigdig, 1524). Ikinuwento ni Pigafetta na isinama siya ng hari ng Mazaua (o mas kilala bilang Limasawa)—sampu ng mga kasama nitong pinuno—upang ipakita ang mga bundok at lambak na hitik sa ginto sa pulong sakop ng Butuan at Calaghan. Napagod umano si Pigafeta sa maghapong paglilibot, at nang pabalik na ito sa kaniyang galeon ay inihatid siya ng hari sa pamamagitan ng balangay...may karugtong.


Teorya ukol sa Bansa

Labi at Kagamitan

Panahon ng Espanyol

Ekonomiya

Makasaysayang Tao

Relihiyon

Makasaysayang Pook

Pre-Kolonyal na Kaayusan

Ugnayang Panlabas

Digmaan

EspanyolBritishAmerikanoHaponesTsino

Heograpiya

Mga Lagúsan
WF-Sining1.jpg
Buhay at Sining
WF-Lakbay1.jpg
Lakbay-Bayan
WF-Kasaysayan1.jpg
Kasaysayan at Pangyayari
WF-Agham1.jpg
Agham at Kalusugan
WF-Aliwan1.jpg
Aliwan
Isports1.png
Isports



BALANGKAS NG KASAYSAYAN AT PANGYAYARI <toggledisplay>

Mga nilalaman

Pinagmulan ng Filipinas

  • Ayon sa teoryang Asyatiko
  • Ayon sa teoryang Pasipiko
  • Ayon sa teoryang Plate Tectonic

Paglago ng populasyon

  • Ayon sa teoryang Bugso ng Migrasyon
  • Ayon sa teoryang Migrasyong Austronesia
  • Mga bagong saliksik

Mga nahukay o natuklasang sinaunang kagamitan [artifacts]

  • Butuan (balangay, palayok, buto, etc)
  • Cagayan (gadya, tao, gamit)
  • Laguna (copperplate)
  • Palawan (Duyong and Tabon, Lipuun Point)
  • Visayas (palayok, libingan, etc)
  • At iba pa

Mga makasaysayang pook (may kaugnayan sa relihiyon, rebolusyon, kultura, heograpiya, etc)

  • Bohol
  • Bulakan
  • Cavite
  • Cebu
  • Corregidor
  • EDSA Shrine
  • Fort Santiago
  • Legaspi, Bikol
  • Maynila (Dilao, Intramuros, China Town, Malakanyang, Luneta, Escolta, Quiapo, Santa Cruz, Paco, Tundo, Moriones etc)
  • Pay-yo ng Cordillera
  • San Juan
  • Sulu
  • Vigan
  • Iba pang rehiyon

Panlipunang organisasyon

  • Panlipunang uri noong pre-kolonyal (Maginoo/Datu, Maginoo/Datu, Maharlika, Timawa, Alipin)
    • Panlipunang kaayusan (Banwa, Ili/Ilihan, Bayan)
    • Pampolitikang kaayusan (Barangay, Kaharian, Karahaan, Sultanato)
    • Panlipunang uri noong panahon ng Espanyol (Prinsipalya; Espanyol na peninsulares o insulares; Mestiso na Tsino o Espanyol; Indio (Ladron; Remontados ; Vagamundo; Kasama; Polista; Tributante ); Tsino--Infieles/Sanglay (tingnan ang “Pakikipag-ugnayan sa Tsina” sa ibaba)
    • Panlipunang uri noong panahon ng Amerikano (Elite/Naghaharing uri; Masa/Kasama; Iba pang pananaw hinggil sa nabanggit

Ugnayang panlabas

  • Noong bago mag-Siglo Beynte
    • Kalakalan—(Indian [?], Tsino, British, Timog-silangang Asyano [Indones, Malay, Brunei, Vietnam], Espanyol, French, Amerikano)
    • Politika—(Southeast Asia, China, Ewropa)
    • Pakikipag-ugnayan sa Tsina
      • Kalakalan (Tributary Missions: Manila, Butuan, Sulu)
      • Pamimirata at pagbibili ng alipin
      • Pag-aaklas ng mga Tsino
      • Sinaunang Filipinas sa pananaw ng mga Tsino (Chao Ju Kua; Wang Ta-Yuan)
      • Impluwensiya (Pagkain, Wika, Kaugalian)
      • Pamayanang Tsino (parian/pariancillo)
    • Noong siglo beinte hangga ngayon
      • Ugnayang Bilateral
      • Philippine-U.S. Relations
      • Phiippine-Japan Relations
      • Philippine-China Relations
      • Others
    • Ugnayang Multilateral
      • United Nations
      • ASEAN
      • APEC BIMP-EAGA

Politika

  • Noong pre-kolonyal (tingnan ang “Panlipunang organisasyon,” sek. a)
  • Noong panahon ng kolonyalismo (British; Espanyol; Amerikano; Hapones)
    • Batas at patakaran
    • Estruktura
    • Mga administrador
    • Pangyayari
  • Noong digmaan laban sa kolonyalismo
    • Mga organisasyon (simulain, kasapian, saklaw, pamunuan)
    • Pangyayari at konteksto nito
    • Himagsikan o rebolusyon, ayon sa pananaw ng nasa itaas at nasa ibaba
    • Pagbuo ng kabansaan (Katagalugan, Filipinas, Philippines)
    • Mga diskurso (ilustrado; anakpawis; administrador; taumbayan)
  • Noong pagkaraan ng kolonyalismo
  • Noong panahon ng Batas Militar
  • Noong Aklasang Bayan sa EDSA 1-EDSA 3

Relihiyon (tingnan ang iba pang portal)

  • Pre-kolonyal na lipunan
    • Mga tao (babaylan, katalonan, maaram etc)
    • Paniniwala (sa kaligiran at puwersang sobrenatural)
  • Kolonyal na lipunan
    • Islam, Kristiyanismo, at iba pang relihiyon
    • Sistemang nagpapaandar ng binanggit sa i.
    • Modernong panahon

Heograpiya

  • Pre-kolonyal na lipunan
  • Kolonyal (lupain ng simbahan, asyenda, estansiya, reduksiyon, plasa, homestead)
  • Pagkaraan ng panahong kolonyal (tingnan, Geography Portal o LakbayBayan Portal)

Ekonomiya (tingnan, Business and Trade Portal)

  • Noong pre-kolonyal na panahon (Daloy ng kalakalan mulang kapatagan tungong kabundukan o pabalik; o mulang hilaga, gitna, at timog ng bansa tungo sa Tsina, Japan, Southeast Asia)
  • Noong kolonyal na panahon
    • Batas at patakaran
    • Pamumuwisan
    • Sapilitang paninilbihan
    • Pag-aari

Edukasyon

  • Noong pre-kolonyal na panahon
    • Estruktura
    • Sistema ng pagtuturo
    • Artifacts
    • Mga guro (di-pormal)
    • Mga puwersang nakaaapekto sa edukasyon
  • Noong kolonyal na panahon
    • Estruktura
    • Sistema ng pagtuturo
    • Wika ng pagtuturo
    • Nilalaman ng kurikula viz. pangangailangan ng bayan
    • Mga guro (pormal at di-pormal)
    • Mga puwersang nakaaapekto sa edukasyon
  • Noong pagkaraan ng kolonyal na panahon
    • Estruktura
    • Sistema ng pagtuturo
    • Wika ng pagtuturo
    • Nilalaman ng kurikula viz. pangangailangan ng bayan
    • Mga guro (pormal at di-pormal)
    • Mga puwersang nakaaapekto sa edukasyon


  • Ang buhay noon (Maiikling tala bawat araw sa buong taon)
  • Kultura at Sining (tingnan, Buhay at Sining Portal)
  • Agham at teknolohiya (tingnan, Science and Technology Portal)
  • Isports (tingnan, Isports Portal o Buhay at Sining Portal)
  • Mga Tanyag na Tao (Bayani, martir, at iba pang tao sa iba’t ibang larang)

</toggledisplay>