Kagat ng Hayop o Insekto

Mula sa Wikifilipino
Tumalon sa: paglilibot, paghahanap

Ang epekto ng kamandag mula sa mga insekto na gaya ng gagamba at putakti, o mga hayop, gaya ng ilahas na ahas o musang ay nasa pagitan ng pinakamababa hanggang pinakamataas na banta ng kamatayan. Ang sinumang nagnanais na mamasyal o lumabas ay kinakailangang maging handa sa nakaambang mga panganib.

Kagat ng putakti. Ang karamihan ng mga kagat mula sa mga lumilipad na insekto na kabilang sa Hymenoptera family—kabilang na ang putakti at bubuyog ay hindi gaanong mapanganib. Ngunit ang ilan sa mga protina na nanggagaling sa kanilang kamandag ay maaaring pagmulan ng nakamamatay na allergic reaction sa mga taong labis ang pagkasensitibo sa mga ito.

Kagat ng gagamba at alakdan. Mag-ingat sa uri ng gagambang tinatawag na black widow at brown recluse. Ang black widow (babaeng gagamba) lamang ang nangangagat. Lalong dapat mag-ingat kapag siya ay nagbabantay ng mga itlog. Ang mga brown recluse o ang tinatawag na violin ay ang mga gagamba ay nagtatago sa madidilim na lugar at maging sa kumot at damit at tiyak na mangangagat kapag naistorbo.

Lamandagat. Kahit na ang mga kagat at tibo mula sa lamandagat ay maaaring maging napakasakit, ngunit ang karamihan sa mga ito ay hindi nakalalason. Hindi kabilang dito ang mga page, Portuguese man-of-war, at ibang uri ng salabay.

Tuklaw ng Ahas. Mag-ingat sa ulupong at kobra. Kapag ang kagat ng ahas ay may marka ng dalawang pangil na bumaon, pumunta agad sa ospital at magpasuri. Ang ibang ahas ay walang kamandag, ngunit ang impeksiyon naman mula sa sugat ang maaaring magdulot ng matinding kirot.

Mga nilalaman

[baguhin] Pag-aaral sa Sakit/ Mga Palatandaan

Hindi nangangailangan ng masusing pagsusuri ang mga duro at kagat. Ang kailangan lamang ay ang kaalaman kung ano ang sanhi ng kagat. Ang paglitaw ng sintomas ang makapagsasabi kung ang kagat o duro ay malala.

Matapos ang kagat ng bubuyog. Ang palatandaan ng hypersensitive reaction ay kinabibilangan ng malalang pamamaga higit sa lugar nang pinagkagatan; pamamantal, malabis na pangangati, o iba pang suliranin sa paghinga, panghihina, pagkahilo, pagsakit ng sikmura, pagsusuka, malabis na pag-aalala o pagkatakot, at minsan ay maaari ang pagkawala ng malay-tao.

Matapos ang kagat ng gumagapang na insekto. Ang pangkalahatang palatandaan ng pagkalason ay kinabibilangan ng matinding pagkirot na waring tinutusok-tusok, o kaya ay tila pakiramdam ng nasususunog na balat, pamumula at pamamaga sa bahaging pinagkagatan ng insekto, at ang lalo pang paglala ng kirot habang lumilipas ang mga oras. Sa bahaging kinagat ng brown recluse spider, tumutubo ang pagpapaltos, at sa mga susunod na mga araw (makalipas ang isa o dalawang araw mula nang makagat) ay magkakaroon ng panginginig, paglalagnat, pagsusuka, at panghihina na pawang makikita sa pasyente. Tinataya rin na ang maaaring maging kasunod ng mga palantandaang ito ay ang tinatawag na tissue death.

Ang kagat na nagmumula sa isang black widow spider ay nagiging sanhi ng malabis na pamamawis, pagsakit ng tiyan, pagduduwal, pagsusuka, paninikip ng dibdib, at hirap sa paghinga.Ang bahaging kinagatan ng isang scorpion ay nagmamanhid, mayrong pagduduwal at pagsusuka, paninigas ng kalamnan (lalo na sa bahaging kinagatan ng scorpion), at may pagklakataong nagkakaroon nng kumbulsyon at shock.

Matapos ang marine bite o sting. Ang stingray na kamanadag ay nagbibigay ng matindi at madaliang pagsakit, na madaling kumalat sa loob lamang ng 90 minuto. Sinusundan ito ng pagkahilo, panghihina, pagduduwal at pagsusuka, pagtatae, paninigas ng kalamnan, pamamawis, pagkabahala, lymp node pain, at sa mas malalang kundisyon ay ang hirap na paghinga at arrhythmias.

Matapos ang nakalalasong kagat ng ahas. Kapag ang kamandag ay naalis na, normal ang pagkakaroon ng pagkirot at pamamaga.Makikita rin ang pag-iiba ng kulay ng balat.Ang malalang pagkalason ay may mga palantandaang gaya ng panghihina at pagkahilo, mabilis na pulso, paglalaway at pamamawis, hirap sa paghinga, nanlalabong paningin, namamagang pilikmata, tila pagkakabuhol ng dila kapag nagsasalita, pagduduwal at pagsusuka, kumbulsyon at shock, na maaaring maging dahilan ng coma at kamatayan.

[baguhin] Paggamot

Kung ang pasyente ay labis na sensitibo sa lason ng bubuyog, ang duro ay nangangailangan ng madaliang pagturok ng adrenaline o ng epinephrine, na makakasugpo sa anaphylactic shock. Maaari ding magbigay ng antihistamine.

Ang paggamot sa makamandag na gagamba at scorpion na mga kagat,ay depende sa nakakagat at ang pagiging malala ng mga sintomas. Sa ibang pagkakaton,ang paggamot ay nangngailangan antivenin injections, maaari ding magpa-ospital, o nkaya ay magkaroon ng life support hanggang sa makadaan ang krisis.

Ang pagtuturok ng steroids ay maaari ring ibigay kapag ang sugat mula sa kagat ng isang brown recluse ay patuloy na lumaki makalipas ang unang labindalawa hanggang beintge kuwatro oras.

Ang duro na nanggaling sa lamandagat ay maaaring mangailangan ng tetanus shot, antibiotic therapy, at, depende ss sugat, ay maaaring tanggalin ang karayom at tahiin ang sugat. Ang mga pampamanhid at pamahid na may antihistamine, anesthetic, at corticosteroids ay maaari ding ibigay sa pasyente. Sa higit pang malalang kaso, lalo kung kakikitaan ng shock, ang pananatili sa loob ng ospital upang mabigyan ng intravenous therapy at oxygen ay maaaring kinakailangan.

Ang agarang paggamot para sa makamandag na kagat ng ahas ay karaniwan nang may proseso ng pagkakatas sa lason sa pamamagitan ng pagsipsip . Ang ibang mga doktor ay ginugupit ang bahaging may sugat at pumuputol ng block of tissue sa palibot ng sugat. Kapag may malalang mga sintomas, maaaring bigyan ng antivenin intravenously sa loob ng maraming oras o kaya naman ay sa pamamagitan ng intramuscular injection.

[baguhin] Halamang Gamot

Ang camomile o witch hazel na kinatas ay maaaring ipahid nang direkta sa hindi malalang kagat at pagkaduro upang gumaling ito. Ang mga katutubong amerikano ay gumsgasmit ng dahon at ugat ng halaman ng echinacea upang magamot ang kagat ng ahas at iba pang insekto at poultice ng bulaklak ng yarrow.

Ang pagpapahid ng bawang o hiniwang piraso ng hilaw na sibuyas sa kagat ng bubuyog ay isa lamang sa mga natural na paraan upang mapababa ang pagkirot at pamamaga. Sinasabing maaari ding lagyan ng honey at sabayan ng paglalagay din ng ice pack. Ang katas nang pinigang plantain leaves na idinaan sa init ay sinasabi ring nakapapawi ng sakit mula sa kagat ng bubuyog at iba pangduro ng insekto.

[baguhin] Iba pang paraan ng paggamot

Malimit, ang kagat ng mga insekto ay hindi naman nakasasama, manapa ay nagbibigay lamang ng iritasyon at munting pagsakit na maaari din namang magamot kapag nilagyan ito ng yelo atg pagkatapos ay calamine lotion.

Maaari ding mapawi ang pangangati ng kagat ng lamok at iba pang kagat sa pamamagitan ng paglalagay ng cornstarch o baking soda at sariwang lemoin juice. Kapag nagpatuloy ang pangangati, subukan ang cool compress mula sa ibinabad na Bulrow's solution, na maaaring mabili sa mga botika kahit na walang reseta ng doktor.

Iwasan ang paggamit ng yelo sa kagat ng ahas. Hugasan ang sugat ng tubig at sabon at lagyan nf simpleng benda. Kapag ang pasyente ay nakagat sa bandang braso o binti, hubarin ang singsing, sapatos o iba pang gamit sa katawan na maaring manikip kapag nagsimula ang pamamaga.

Magpadala agad a hospital kapag may suspetsa nang pagkalason mula sa kagat ng ahas. Kung nmaaari ay tiyaking malalaman kung anong klase ng ahas ang nakakagat sa pasyhente upang malaman agad ng propesyunal na siyang magbibigay ng tulong-medikal.

[baguhin] Pangunang lunas sa kagat ng insekto

  • Kapag nakagat ng bubuyog o iba pang uri ng lumilipad na insekto, tanggalin ang karayom sa pamamagitan ng malumanay na pagkayod sa balat ng kutsilyo, kuko, o kredit kard. Iwasang tanggalin ito sa pamamagitan ng tiyani, dahil kapag ginamit ito, maaaring magkaroon ng mas maraming kamandag sa loob ng katawan.
  • Kung ang kagat ay galing sa gagamba o alakdan, ihiga ang biktima, ang bahaging kinagatan ay mas mababa kaysa posisyon ng puso.
  • Hugasan ng sabon at tubig ang sugat, at lagyan ito ng yelo o cold compresses sa bahaging may kagat upang mapabagal ang pagkalat ng kamandag.
  • Kung ang biktima ay alam na siya ay sensitibo sa kamandag ng bubuyog, alamin kung may dala siyang hirenggilya ng injectable adrenaline (epinephrine). Kung mayroon, gamitin ito agad at dalhin siya agad sa ospital.
  • Kapag walang adrenaline, at ang sintomas ng malalang allergic reaction ay nagsisimulang mabuo, talian ang braso na may kagat upang huwag kumalat ang lason at itakbo agad sa ospital.

FIRST AID PARA SA NAKAGAT NG AHAS

Simulan ang pagbibigay ng agarang lunas sa biktima kapag hindi kayang makarating sa ospital sa loob ng treinta minutos. Kahit na nabigyan na ang pasyente ng pangunang lunas ay kinakailangan pa rin siyang madala agad sa ospital.

Hayaang manatiling nakaupo o walang galaw ang biktima. Ang paggalaw ng katawan gaya nang paglalakad ay nakapagpapabilis nang pagkalat ng kamandag ng kagat ng ahas sa katawan. Paupuin siya sa puwestong ang bahaging nakagat ng ahas ay mababa sa posisyon ng puso.

Gumamit ng kurbata, sinturon o lubid sa pagtali sa bandang braso o binti, na may 4 to 6 inches sa itaas ng sugat. Gawin ito nang lapat at maginhawa ngunit maluwang nang bahagya, at maaaring magkasiya ang isang daliri sa loob. Itaas ang band nang ilang pulgada pa kapag namaga ang sugat.

Kapag may snake-bite kit, gamitin ang extractor upang makapagtanggal ng mas maraming kamandag. Sundan ang direksiyon na nakasulat sa kit. Maging maingat ngunit mabilis ang pagkilos. Hanggang 35 porsiyento ng kamandag ay maaaring matanggal kung gagamitin ang extractor sa loob ng unang limang minuto matapos na makagat ng ahas.

Kung walang snake-bite kit, pigain ang sugat upang matanggal ang kamandag hanggat makakaya ng biktima. Ang kamandag ay maaari ding sipsipin mula sa sugat na gamit ang bibig ng taong gagamot sa biktima, dahilan sa ang digestive system ay sinisira o inaalisan ng kapangyarihan ang kamandag kung ang taong sumisipsip ng kamandag ay walang sugat na bukas o hiwa sa loob at labas ng kanyang bibig.Habang sinisipsip, ibuga ang kamandag palabas at pagkatapos ay linising mabuti ang loob ng bibig ng sumipsip ng kamandag.

Matapos matanggal ang venom, hugasan ang bahaging nakagat ng ahas ng sabon at maligamgam na tubig.

[baguhin] Pangunang lunas sa kagat o tibo ng lamandagat

  • Tanggalin ang anumang karayom o tibo na naiwan sa balat sa pamamagitan ng tiyani o ng daliring binalot ng telang malinis.
  • Hugasan ng tubig-dagat ang bahaging may kagat; o kaya'y lagyan ng rubbing alcohol o ammonia, ngunit huwag kuskusin ang sugat.
  • Hangga't maaari, ilubog ang pinsalang dulot ng page sa mainit na mainit na tubig sa loob ng 30–90 minuto.
  • Matapos makagat ng malaking salabay, ilubog ang bahaging nakagat sa 50/50 solution ng suka at tubig sa loob ng 30 minuto. Pagkatapos ay lagyan ng paste of meat tenderizer (papain) at tubig-dagat. Kung walang meat tenderizer, gumamit ng baking soda

kung naduduwal o may problema sa paghinga, agad na humingi ng tulong-medikal

[baguhin] Sanggunian

Morgan, Barbara J., editor. Reader's Digest Guide to Medical Cures and Treatments, ikalimang limbag. USA: Reader's Digest, 1998.

[baguhin] Pagkilala

Wikifilipino.png Orihinal na nilalaman mula sa WikiFilipino sa bisa ng GNU Free Documentation License. Tingnan ang pagtanggi.


Paunawa sa Babasa
Bagaman malayang sundin ng mambabasa ang nilalaman nito alinsunod sa itinatakda ng Konstitusyon, ipinapayo ng WikiFilipino na kumonsulta pa rin sa doktor o espesyalista. Hindi mananagot ang WikiFilipino sa anumang mangyayari sa mambabasa kapag sinunod ang mga payong pangkalusugan ng akdang ito.


Walang sapat na sanggunian ang akdang ito.
Tumulong na paunlarin ito sa pamamagitan ng pagdaragdag ng tumpak na pagsipi at sanggunian.
Maaaring subukin o tanggalin ang bagay na hindi matitiyak kung totoo.
Tinatakan ang akdang ito noong Marso 10, 2008.