Baybayin

Mula sa Wikifilipino
Tumalon sa: paglilibot, paghahanap

Ang Baybayin o Panitik na Tagalog (bilang na ito ay kilala sa Unicode), ay isang pre-Espanyol Philippine pagsulat ng sistema na kung saan ay isang sangay ng Kawi script na buhat mula sa isla ng Java. Kawi ay ginagamit din sa Pilipinas sa mga opisyal na dokumento tulad ng Laguna Copperplate Inscription. Ang sistema ng pagsulat ay isang miyembro ng pamilya Brahmic at ito ay naniniwala na ito ay ginagamit nang maaga bilang ika-14 na siglo. Ito ang patuloy na ginagamit sa panahon ng Espanyol kolonisasyon ng Pilipinas hanggang sa huli 19th Century. Ang kataga ng baybayin literal ibig sabihin nito "To Spell" sa Tagalog. Baybayin ay malawakan dokumentado ng mga Espanyol sa panahon ng kanyang buhay. Ang ilan ay maiugnay ito ng pangalan na Alibata, ngunit ang pangalan na ito ay hindi tama. (Pangalan ng "Alibata" mismo ay mula sa unang tatlong titik ng alpabeto Arabic). Philippine script na nagmula mula sa Baybayin isama hanun, buhd, Tagbanwa, at Kapampangan.

Baybayin ay isa sa isang dosenang o kaya mga indibidwal na mga sistema ng pagsulat na ginagamit sa Palaro ng Timog Silangang Asya, halos lahat ng mga ito ay mga abugida na kung saan ang anumang mga katinig ay binibigkas na may likas patinig ng isang sumusunod na ito dyakritiko-marka na ginagamit sa pagpapahayag ng iba pang mga Vowels (patinig na ito ay nangyayari sa mga pinakadakilang dalas sa Sanskrit, at marahil din sa lahat ng mga wika ng Pilipinas).

Mga nilalaman

Palatitikan

Sulat Baybayin/Tagalog
ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔/ᜀᜎᜒᜊᜆ
Alpabetong Tagalog
ᜆᜄᜎᜂᜄ᜔
PatinigPadron:•ᜉᜆᜒᜈᜒᜄ᜔ KatinigPadron:•ᜃᜆᜒᜈᜒᜄ᜔
Katumbas na titik Titik Latin Katumbas na titik Titik Latin
a
ᜊ᜔ <center>bPadron:Arrow mga deribatibo
ᜒᜁ <center>i ᜃ᜔ <center>kPadron:Arrow mga deribatibo
<center>e<ref name="modipikasyon"></ref> ᜇ᜔ <center>dPadron:Arrow mga deribatibo
<center>o ᜄ᜔ <center>gPadron:Arrow mga deribatibo
<center>u<ref name="modipikasyon">Modipikasyong Kastila.</ref> ᜑ᜔ <center>hPadron:Arrow mga deribatibo
ᜎ᜔ <center>lPadron:Arrow mga deribatibo
ᜋ᜔ <center>mPadron:Arrow mga deribatibo
ᜈ᜔ <center>nPadron:Arrow mga deribatibo
ᜅ᜔ <center>ng1,Padron:Arrow mga deribatibo
ᜉ᜔ <center>pPadron:Arrow mga deribatibo
ᜍ᜔ <center>rPadron:Arrow mga deribatibo
ᜐ᜔ <center>sPadron:Arrow mga deribatibo
ᜆ᜔ <center>tPadron:Arrow mga deribatibo
ᜏ᜔ <center>wPadron:Arrow mga deribatibo
ᜌ᜔ <center>yPadron:Arrow mga deribatibo

1Walang katumbas sa wikang Ingles.

Mga deribatibo at paggamit

Ang sistema ng pagsulat ay ayon sa sistemang abugida na gumagamit ng pagpaparis ng katinig at patinig. Bawat titik, kung isulat sa payak na anyo, ay isang katinig na nagtatapos sa patinig na "A". Upang isulat ang isang katinig na nagtatapos sa ibang patinig, maaaring maglagay ng kudlit sa ibabaw (kung nais isama sa patinig na "E" o "I") o sa ilalim (kung nais isama sa patinig na "O" o "U"). Ang paglagay ng kudlit ay naaangkop lamang sa mga katinig, at hindi maaaring gawin sa mga patinig. May sariling mga marka ang mga patinig. Gayon pa man, may isang simbolo lamang para sa D o R dahil ang mga ito ay tinatawag na "allophones", na kung saan ang D ay maaaring may "initial", "final", "pre-consonantal" o "post-consonatal" na posisyon, at ang R naman ay may "intervocalic" na mga posisyon.

Sa orihinal na anyo, ang isang nagsosolong katinig (isang katinig na walang kasamang patinig) ay hindi maaaring isulat. Ito ay dahilan kung bakit ang Kastilang pari na si Francisco Lopez ay nagpasimula ng paggamit ng mga kudlit sa kanyang pagsasalin ng mga aklat sa katutubong wika. Noong 1620, nagsimulang gamitin ni Father Francisco Lopez ang kanyang sariling mga kudlit na nag-aalis ng mga patinig sa mga katinig. Ang ginamit niyang kudlit ay nasa anyong "+", bilang pag-ukoy sa Kristianismo. Ang simbolong "+" ay ginagamit din sa katulad na dahilan sa virama sa eskriptong Devanagari ng India.

Sa kasalukuyan, ang mga simbolo/sagisag ng Baybayin ay nasa Unicode at kilala sa tawag na Tagalog Sign Virama.

Deribatibo ng b

b
ba
bi
be
bu
bo
ᜊᜓ

Deribatibo ng k

k ᜃ᜔
ka
ki
ke
ᜃᜒ
ku
ko
ᜃᜓᜓ

Deribatibo ng d

d ᜇ᜔
da
di
de
ᜇᜒ
du
do
ᜇᜓ

Deribatibo ng g

g ᜄ᜔
ga
gi
ge
ᜄᜒ
gu
go
ᜄᜓ

Deribatibo ng h

b
ba
bi
bi
bu
bo
ᜊᜓ

Tunog

SADRFGDGDKFSAJKJDFJKFSDKFNKJDSGFDJKLGFGJJKF

Unicode

Ang eskriptong Baybayin ay bahagi ng pamantayang Unicode. Sa Unicode, ito ay tinatawag na Tagalog script at binigyan ng mga bilang na 1700-171F.

    0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F
1700  
1710  

Sanggunian

<references />

Tignan din

Kaugnay na mga artikulo sa labas ng Wiki

Mga font na maaaring i-download

Pagkilala

Smallwikipedialogo.png Hinango sa Wikipedia ang nilalaman ng pahinang ito na nagmula sa Alibata. Ang talaan ng mga may-akda ay makikita sa pahina-kasaysayan. Kahalintulad ng Wikipedia, binibigyang-pahintulot ng WikiFilipino ang muling paggamit at pakikinabang sa mga nilalaman nito sa ilalim ng GNU Free Documentation License. Basahin ang kumpletong pagtatanggi/pagtatatwa.