Bagong Formalismong Filipino

Mula sa Wikifilipino
Tumalon sa: paglilibot, paghahanap

Bagong Formalismong Filipino ang teorya o pagdulog (approach) na unang pinauso ni Virgilio S. Almario sa pagsusuri ng mga tulang nasusulat sa Filipino. Kinakasangkapan nito ang pagbabalik sa kodipikasyon ng wika at panulaang Tagalog; ang pagbabalik sa kasaysayan ng panulaang Pilipinas at sa kasaysayan ng bansa at sa mga pangyayari sa ibang bansa. Kaugnay din nito ang pagsasaalang-alang sa panahon ng pagbuo [at paraan ng pagbubuo] ng manunulat sa kaniyang akda. Ginagamit din sa nasabing teorya o pagdulog ang mga bagay na may kaugnayan sa iba't ibang kultura ng bansa, upang mabatid ang konteksto ng sinusuring mga tula o akda.

Naniniwala si Almario na may tatlong diyalohikong agos sa kasaysayan ng panitikang pambansa. Una, ang tunggalian ng katutubo at banyaga na banyaga ang nananaig. Ikalawa, ang tunggalian ng nasabing dalawang puwersa at katutubo ang nagwawagi. At ikatlo, ang tunggalian na walang nagwawagi. Sa naturang balangkas, maaari umanong masuri ang tulang Filipino at mahanap ang anumang taglay na pagka-Filipino nito.

Samantala, ang itinuturing na "mabakabagong panahon" ng panulaang Filipino, ani Almario, ay maaari umanong bakasin nang buksan ang Kanal Suez noong 1889. Nabago ang lagay na pampolitika, pang-ekonomiya, at pangkultura sa Pilipinas dahil mabilis na ang paglalakbay mulang Pilipinas tungong Ewropa at pabalik. Dumaong sa bansa ang mga bagong kaisipan, at ito aniya, ang tiyakang nakaapekto nang malaki sa panitikan sa Pilipinas. Idagdag pa rito ang Himagsikang 1896, na nagsilang ng mga bagong manunulat sa ngalan nina Jose Rizal, Marcelo H. del Pilar, Andres Bonifacio, at Emilio Jacinto.


Mga nilalaman

Mga Puna

Isa sa mga maaaaring puna sa Bagong Formalismong Filipino ay hango umano ito sa Rusong Formalismo. Mariing pinabulaanan ito ni Almario at sinabing naiiba ang kaniyang uri ng Bagong Formalismong Filipino dahil may mga katangian ito ng pagsusuri na wala sa Formalismong Ruso at kahit sa mga pamantayang iginigiit noon ng mga Bagong Kritiko (New Critics) noong dekada 1960. Ang tipak ng Bagong Formalismong Filipino ay nakasalig sa pag-ugat sa katutubong uri ng pagtula at masinop na pagsuri ng mga panahon mulang prekolonyal na panahon hanggang panahon ng Balagtasismo tungong Modernismo.Ilan sa taglay ng Bagong Formalismong Filipino ang pagtanaw o pagsusuri ng akda ayon sa punto de bista ng Filipino, at siyang magagawa sa pagbabalik sa kasaysayan, dalumat, panitikan, at iba pang aspektong makapaglilinaw sa tula o akda. Ang ginawa ni Almario kung gayon ay pasulóng na pagsusuri, imbes na reaktibo gaya ng ginagawa ng ibang kritiko.

Ang ikalawang puna sa Bagong Formalismong Filipino ay sinipat ito sa punto de bista ng poskolonyalismo, at kung babalikan ang banat ni J. Neil Garcia, ay isa umanong nativist si Almario. Ang pagiging "nativist" ni Almario ay walang kinalaman sa Bagong Formalismong Filipino, at isang terminong ginagamit ng mga kritiko upang itambis sa "essentialist". Igigiit ni Almario na ang kaniyang teorya o pagdulog ay malayo sa astang poskolonyal, bagaman hindi matatawarang may ilang katangian ng poskolonyal na teorya, ang Bagong Formalismong Filipino.

Ang ikatlong mabigat na maipupuntos sa Bagong Formalismong Filipino ay walang malinaw na ideolohikong landas na tinatahak ito sa pagsuri ng mga akda, bagaman igigiit muli ni Almario na ang Bagong Formalismong Filipino ay pabor sa mga Filipino. Bukás din ang nasabing teorya o pagdulog sa pagkasangkapan sa ilang katangian ng Marxismong panunuri, alinsunod sa tekstong sinusuri. Higit na malakas ang Bagong Formalismong Filipino sa pag-ugat ng ideolohikong simulain ng tinagurian niyang kilusang Balagtasismo noong unang hati ng siglo 20, at kikiling nang bahagya sa Marxistang panunuri pagsapit sa pagpapaliwanag ng Modernismo sa panulaang Filipino.

Sanggunian

  • Almario, Virgilio S. Mutyang Dilim. Lungsod Pasig:Anvil Publishing House, 2006.
  • Almario, Virgilio S. "Mahigit Sansiglo ng Amerikanisasyon at Nasyonalismo," sa Sansiglong Mahigit ng Makabagong Tula sa Pilipinas, Lungsod Pasig: Anvil Publishing Inc., 2006.


Kaugnay na artikulo

"Ang akdang ito ay katiting [stub]. Tumulong sa Wikifilipino at palawakin pa ito !"

Pagkilala

Wikifilipino.png Orihinal na nilalaman mula sa WikiFilipino sa bisa ng GNU Free Documentation License. Tingnan ang pagtanggi.